Năm đó, nó đã đủ lớn để theo ghe.

Không ai nói thẳng vào mặt nó điều đó, nhưng trong xóm người ta bắt đầu nhìn nó bằng ánh mắt khác. Mỗi khi thấy nó vác lưới, kéo thúng hay lom khom sửa lại mấy cái phao xốp sứt dây, mấy người đàn ông trong xóm thường hỏi nửa đùa nửa thật: “Chừng nào theo ghe?” Nó cười cho qua. Có người hỏi nữa: “Con trai dân biển, sớm muộn gì cũng phải biết nước lớn nước ròng chớ.” Nó lại cười. Nhưng cười xong, trong bụng nặng như có cục đá nằm lì ở đó. Đêm nhìn dọc bãi, những chấm đèn dầu thưa dần. Chỉ mộ gió thì nhiều thêm.

Má nó cũng già đi thấy rõ. Lưng bà còng xuống hơn trước. Mỗi lần xách nước từ bến lên, bà phải đứng nghỉ giữa chừng. Có bữa vá lưới một lát, bà đưa tay bóp bóp cổ tay rồi mới làm tiếp. Mắt bà cũng kém. Có lần xâu kim mãi không trúng, bà đưa cây kim ra xa xa, nheo mắt nhìn một lúc lâu mới xỏ được. Vậy mà hễ thấy nó bước ra phụ, bà lại gạt: “Để đó má làm.” Nhưng cái kiểu “để đó má làm” của bà bây giờ nghe không còn chắc như trước nữa.

Bữa nọ, gần chiều, nó đang ngồi gỡ mớ lưới rối ngoài sân thì chú Năm chèo ghe vô bãi. Chú đi ngang, chống sào đứng lại, gọi vọng: “Ê, thằng nhỏ.” Nó ngẩng lên: “Dạ?” Chú Năm nhìn qua đống lưới trước mặt nó rồi nhìn vào trong nhà. “Mai ghe chú ra lộng sớm. Thiếu một tay. mày đi hôn?” Nó chưa kịp trả lời, chú đã nói tiếp: “Lớn rồi. Học hoài cũng đâu no bụng.” Nói xong chú chống sào đi luôn, như thể chuyện đó cũng thường thôi. Chỉ là rủ một đứa con trai xuống ghe. Chỉ là thêm một bàn tay kéo lưới.

Nhưng từ lúc đó, câu nói của chú nằm lì trong đầu nó.

Tối, ăn cơm xong, má nó ngồi ngoài hiên vá lại mép lưới bị sứt. Ngọn đèn để thấp, ánh sáng vàng đục hắt lên đôi bàn tay bà, thấy rõ cả những đường gân xanh. Nó ngồi ở bậc cửa, lưng dựa cột, nghe chuông đầu làng va từng tiếng nhỏ trong gió tối.

Nó ngồi lâu lắm mới lên tiếng: “Bữa nay chú Năm rủ con theo ghe.” Cây kim trên tay má nó vẫn đi qua đi lại trong mắt lưới. “Ừ.” Bà chỉ nói vậy. Nó cúi xuống, nhặt một đoạn dây chì dưới chân, quấn vô ngón tay rồi tháo ra. “Chú nói ghe thiếu người.” “Ừ.” Ngoài bãi, sóng rì rào đều đều như tiếng ai trở mình trong tối. Một lúc sau nó mới hỏi: “Má muốn con đi hôn?”

Lần này bà dừng tay. Cây kim mắc lại ở một mắt lưới rách. Bà nhìn xuống đó một chút rồi rút ra, nhưng không trả lời ngay. Bà để cái lưới xuống đùi, lấy bàn tay vuốt dọc theo sợi cước như vuốt cho nó thẳng lại. “Muốn hay không thì cũng tới lúc rồi.”

Giọng bà nhỏ, khàn khàn. Nghe như gió lùa qua cái vách khô.

Nó im. Cái câu đó, nó biết, rồi cũng sẽ tới. Chỉ là từ trước tới giờ nó né, không nghĩ kỹ tới. Hoặc có nghĩ thì cũng nghĩ lướt qua thôi, như nhìn một đám mây đen ngoài khơi rồi tự nhủ chắc nó sẽ tạt chỗ khác. Nhưng mây không tạt.

Nó hỏi, mắt vẫn nhìn xuống sân: “Má không sợ sao?” Bà cười nhạt, không phải cười vui, chỉ nhếch môi một cái rồi thôi. “Sợ chứ.” Nó ngẩng lên. Trong ánh đèn thấp, mặt bà hốc đi. Mắt bà không nhìn nó mà nhìn ra khoảng tối trước sân, chỗ cát với đêm lẫn vào nhau thành một màu sẫm. “Sợ chứ. Từ bữa cha mày mất, bữa nào má không sợ. Ghe ra khỏi bãi là sợ. Trời nổi gió là sợ. Đêm nghe chó sủa ngoài ngõ cũng giật mình. Nghe người ta chạy ngoài cát cũng giật mình. Sợ miết rồi... nhưng cũng phải sống.”

Tiếng chuông đầu làng bỗng reo lên một tràng dài. Gió mạnh hơn hồi nãy.

Nó nuốt khan. “Con không ghét biển.” Bà không nói gì. Nó nói tiếp, giọng thấp xuống: “Con chỉ... nhìn nước xa quá là thấy lạnh trong bụng. Nhứt là mấy bữa trời tối sầm, nước xanh đen. Nhìn hoài thấy nó sâu quá.” Bàn tay đang để trên tấm lưới của bà khẽ siết lại. Nó chưa từng nói mấy điều này với ai. Nói ra rồi, tự nhiên cổ họng nghẹn cứng. “Con sợ đi một chuyến rồi không về. Không phải sợ chết.” Nó dừng lại một lúc. “Con sợ má lại đứng ngoài bãi như bữa đó.”

Gió ngoài kia vẫn thổi. Nhưng trong sân, mọi thứ như lặng đi.

Má nó không cúi xuống vá lưới nữa. Bà để mặc cây kim nằm đó, rồi rất chậm quay sang nhìn nó. Ánh đèn dầu yếu, nhưng nó vẫn thấy mắt bà đỏ lên từ lúc nào. Bà nhìn nó một hồi lâu, như thể bây giờ mới thấy thằng con trai trước mặt mình không còn là đứa nhỏ ngày nào nữa. “Má đã đứng một lần rồi,” bà nói, giọng chậm. “Nên má không muốn đứng lần nữa.”

Nó cúi gằm mặt. Đoạn dây chì trong tay siết mạnh quá, lằn đỏ cả ngón tay.

Một lúc sau, bà lại nói: “Nhưng nhà mình còn chi nữa đâu con. Lưới cũ dần. Má yếu dần. mày học được thì má mừng. Học mà đi xa được nữa thì càng mừng. Nhưng trong lúc chưa đi xa được... bụng mình vẫn phải no.”

Nó ngồi im. Nghĩ tới nghĩ lui vẫn thấy mắc lại ở má. Thương đường nào cũng đau.

Ngoài triền cát, chỗ mộ gió của cha giờ chắc cũng chìm trong tối. Chỉ có tiếng sóng, tiếng gió, và thỉnh thoảng tiếng chuông va nhau khô khốc ngoài đầu làng. Hồi nhỏ, mỗi lần nghe chuông kêu, nó nghĩ cha đang gọi. Lớn hơn chút, nó lại thấy như chuông gọi những người đi biển về. Còn bây giờ, ngồi trước mặt má, nó chỉ thấy tiếng chuông ấy như giục mình phải lựa.

Nó thở ra thật chậm: “Hay con nghỉ học.” Má nó quay phắt lại: “Nói tầm bậy.” Đó là câu bà nói gắt nhất từ đầu tới giờ. Nó im thin thít. Bà nhìn nó, ngực còn phập phồng. Rồi như chợt nhớ ra mình vừa lớn tiếng, bà quay đi, lấy tay vuốt lại mép lưới trên đùi. Lúc nói tiếp, giọng đã hạ xuống nhưng cứng hơn trước: “Cực cỡ nào cực, cái chữ cũng không được bỏ.”

Nó nhìn bàn tay bà. Bàn tay ấy đã từng vun lại mộ cha nó khi cát lở, đã từng kéo nó vô nhà trong những bữa gió lớn, đã từng cầm kim vá áo, vá lưới, nấu cơm, xách nước, làm đủ thứ để giữ căn nhà này đứng lại. Bỗng dưng nó thấy sống mũi cay xè.

“Vậy giờ sao má?”

Bà ngồi im một hồi. Ngoài hiên, gió bớt dần. Tiếng chuông thưa hơn. “Đi theo ghe thì đi những bữa gần thôi. Đi gần bờ trước. Đi ban ngày. Đi với ghe người quen. Chừng nào mày thấy chịu không nổi thì nghỉ. Má không ép.”

Nó nghe tới đó mới ngẩng lên. “Thiệt hôn má?” “Ừ.” “Má không giận?” Bà thở ra. “Giận gì. Má chỉ sợ mày vì thương má quá rồi tự bỏ đời mình thôi.”

Câu đó làm nó lặng người.

Má nó chồm người lấy lại tấm lưới, xỏ kim vào tiếp. Tay bà run nhẹ một cái rồi mới yên. Nó nhìn thấy. Không hiểu sao tới lúc đó, nó mới xích lại gần hơn. Nó ngồi xuống sát bên bà, cầm lấy phần lưới còn lại cho căng ra để bà vá. Hai má con không nhìn nhau. Chỉ ngồi như vậy, một người vá, một người giữ. Tiếng kim chạm vào chì lách cách rất nhỏ. Tiếng sóng ngoài xa chậm và đều. Trên đầu họ, chuông gió lại kêu lên một nhịp mỏng, rồi một nhịp nữa.

Bà khâu xong một đường, buộc nút, cắn đứt sợi cước. Rồi bà đưa tay, rất tự nhiên mà cũng rất chậm, đặt lên vai nó. Bàn tay gầy, chai, hơi lạnh. “Ngán thì cứ nói, đừng giấu trong bụng.” Nó không đáp, chỉ cúi đầu. Một lúc sau mới dạ được một tiếng rất nhỏ. Má nó nghe. Bà không nói gì thêm. Chỉ để tay trên vai nó thêm một lát nữa rồi rút về.

Đêm ấy, nó nằm nghe chuông tới rất khuya. Lần đầu tiên sau nhiều năm, tiếng chuông không làm nó nghĩ tới một người đã mất. Nó nghĩ tới một chuyến ghe gần bờ, một buổi sáng còn mờ sương, một bàn tay già đứng trên bãi nhìn theo nhưng không gọi với. Và nó hiểu, có những nỗi sợ không hết được. Người ta chỉ còn cách đi cùng nó.