Lớp trấu với cát người ta rải thêm ngoài bãi từ hồi sớm nhìn vậy chớ cũng không cứu được bao nhiêu. Nền đất chỗ đoàn bám mấy bữa nay đã ngậm nước quá rồi, đạp mạnh vẫn nghe nhão dưới dép. Mấy tấm ván sân khấu còn giữ nguyên cái ẩm của đêm mưa trước. Dây điện được kéo sát vô hơn, kê cao thêm chỗ này chỗ kia. Nhìn đâu cũng thấy cái kiểu chắp vá quen thuộc của người nghèo, ráng giữ cho đêm nay đừng rớt nữa. Ở bãi cuối này, từng gốc cột, từng chỗ treo quà, từng khoảng nền lún chân, từng mép bạt hay tấp nước vô, ai trong đoàn cũng thuộc rồi. Càng thuộc mới càng ngán, vì biết hết chỗ nào yếu mà vẫn phải dựng lên, vẫn phải bật đèn.

Ông bầu đứng ngoài mé sân khấu từ sớm, mắt đưa qua đưa lại. Chỗ này biểu con Thắm coi kỹ ổ cắm, chỗ kia nhắc Bảy Loan treo quà cao lên chút cho bắt mắt, thấy đầu dây nào lòng thòng là kêu Linh kéo sát vô cột liền. Giọng ổng bữa nay đục hẳn, cái giọng của người thiếu ngủ nhiều ngày, thiếu tiền nhiều ngày, nói câu nào cũng như phải moi ở trong ngực ra. Bảy Loan leo lên ghế chỉnh lại mớ thú bông, con nào còn ẩm thì đổi vô trong, con nào khô mới đem treo ra ngoài. Linh chạy đi chạy lại phụ giữ ghế, cầm dây, lấy giẻ phủi bùn dưới chân cột. Mấy việc nhỏ thôi mà nó làm chắc tay hơn trước nhiều. Cái sốt sắng của đứa mới vô nghề vẫn còn đó, chỉ có điều không còn vô tư như mấy bữa đầu nữa. Nó bắt đầu biết nhìn mặt người, nhìn cái cách Hồng Phấn ít nói hơn, nhìn cái kiểu Bảy Loan đang làm mà bỗng dừng tay giữa chừng, nhìn cả cái lưng ông bầu mỗi lúc đứng ngoài mé sân khấu lại trĩu xuống thêm chút.

Ngoài kia hội chợ không tới nỗi vắng. Chỗ ném bóng vẫn lộp bộp tiếng chai lọ. Quầy phi tiêu còn có mấy đứa nhỏ níu tay người lớn đòi chơi thêm. Gian đồ ăn phía ngoài chảo dầu sôi ùng ục, mùi cá viên chiên, mùi mực nướng, mùi bắp lùi quyện vô nhau, bay theo gió quẩn vô tới mé bạt. Nhìn sơ qua, ai không biết chuyện chắc còn tưởng đêm nay coi bộ gỡ lại được. Chỉ có người trong đoàn là không ai dám tin mạnh. Sau đêm mưa, cái cảm giác hụt vẫn còn nằm đó. Nó không lộ ra ngoài, nhưng ai cũng mang trong bụng.

Hồng Phấn ngồi trước gương không lâu như mọi bữa. Cô chấm phấn, kéo đường mắt, tô son cho xong rồi đứng dậy liền. Càng ngồi nhìn lâu càng thấy rõ phần mỏi nằm dưới lớp phấn, mà thấy rõ quá thì khó bước ra. Đi ngang qua chỗ Cô Ba Lệ, cô khựng lại. Cô Ba Lệ ngồi trên cái ghế nhựa thấp sát vách bạt. Bộ áo vàng trải ngang đầu gối. Cây lược cầm trong tay mà như quên mất mình chải tới đâu rồi. Từ hôm ho ra máu tới giờ, người cổ tóp đi thấy rõ. Cổ áo rộng thêm. Hai bên xương quai xanh nhô ra. Nhưng cái làm người ta lạnh bụng hơn hết vẫn là cái chậm. Động tác nào của cổ bây giờ cũng có một quãng đứng lại ở giữa, nhỏ thôi, mà nhìn là biết sức trong người đã hụt nhiều lắm rồi.

Hồng Phấn bước lại gần, hỏi nhỏ: “Tối nay chị đứng nổi hông?”

Cô Ba Lệ ngẩng lên, cười mỏng. “Còn đứng được.”

Nghe câu đó, Hồng Phấn muốn gắt. “Chị đừng có nói kiểu đó nữa.”

Cô Ba Lệ im một chút rồi mới đáp, giọng nhẹ hều: “Không nói vậy chớ giờ nói sao.”

Câu trả lời nghe như chẳng có gì, mà làm Hồng Phấn nghẹn ngang. Cô quay đi. Cãi kiểu gì cũng không hơn được người đã dồn hết phần sống còn lại vô cái sân khấu này. Nói nữa cũng chỉ làm cả hai cùng mệt thêm.

Đèn ngoài sân khấu bật lên. Nhạc nổi. Người bắt đầu đứng lại. Không đông nghẹt như mấy đêm trúng khách, nhưng cũng không trống bãi. Vài người từ gian ném bóng quay qua. Mấy đứa nhỏ cầm cá viên nhón chân ngoài mép. Mấy bà đi chợ muộn ghé vô dò số. Chừng đó với đoàn lúc này đã là có hơi rồi. Hồng Phấn bước ra giữ sân. Giọng cô bữa nay có lực hơn, không phải vì khỏe hơn, mà vì biết mình mà hụt là nguyên đêm này đi luôn. Cô bẻ số, nói lái, chêm vài câu vừa đủ cho người dưới cười. Mấy cái đầu ngoài mép bãi quay lên thêm. Tiếng cười lác đác nổi được vài lượt. Không khí nhích lên chậm chậm, cái kiểu nhích mong manh của một đêm mà người ta không dám tin mạnh.

Linh đứng trong cánh gà nhìn theo, lần đầu thấy rõ sân khấu đâu phải chỗ chỉ cần đẹp với lanh miệng là đứng được. Nó là chỗ người ta phải móc hết duyên, hết lì, hết tỉnh của mình ra mà níu mấy người xa lạ kia đứng lại thêm một chút. Chỉ một chút thôi, mà nhiều khi là gạo cơm của cả đoàn. Nó nhìn Hồng Phấn ngoài kia rồi nhìn vô trong chỗ Cô Ba Lệ đang ngồi chờ, tự nhiên thấy câu mình hứa bữa trước “để em học đứng phụ chị” không còn nhẹ như lúc nói ra nữa.

Tới lượt, Hồng Phấn nghiêng đầu nhìn vô trong. Không cần gọi thành tiếng. Cô Ba Lệ hiểu. Cổ chống tay đứng dậy. Đứng rất chậm. Rồi sửa lại vai áo, kéo cho hai tà rủ xuống ngay ngắn, vuốt nhẹ chỗ cổ tay như sợ nhăn. Cái nết giữ cho mình tươm tất tới nước này mới làm người khác đau. Trong người đã mệt tới đó mà đầu óc vẫn còn nhớ mình là người của sân khấu.

Ra tới ánh đèn, bộ áo vàng lại bắt sáng lên. Cái sáng đó không làm cổ trẻ hơn, nhưng vẫn đủ để giữa bãi hội chợ người ta nhận ra đây là một người từng có thời. Ở dưới có giọng đàn bà nói nhỏ với nhau: “Kìa, chị Ba ra.” Chỉ vậy thôi mà như có ai đỡ lưng cho cổ thêm được một đoạn.

Cô Ba Lệ cất giọng. Câu đầu còn xuống được nhịp cũ. Câu sau đục hơn. Tới câu thứ ba thì người trong đoàn nghe ra liền cổ phải nhấc hơi ở giữa chừng. Người dưới không để ý chuyện đó. Họ còn dò vé, còn chờ con bọ bò vô ô nào, còn cười theo mấy câu phụ họa của Hồng Phấn. Chỉ có Hồng Phấn nghe rõ từng chỗ giọng cổ mắc lại trong ngực rồi mới kéo qua được. Tối đó Cô Ba Lệ gần như chỉ đứng yên một chỗ. Không còn đi qua đi lại giữ sân như hồi còn khỏe. Mỗi lần xuống xong một câu là ngưng rất ngắn. Người ngoài tưởng đó là nhịp diễn. Người trong biết đó là lúc cổ đang giành thêm một hơi.

Ra vô cánh gà một lượt, Cô Ba Lệ không ho liền như mấy bữa trước. Cổ chỉ đứng tựa vô cột. Nhìn qua tưởng nghỉ chân, nhưng Hồng Phấn thấy rõ phần ngực áo cổ phập lên nhanh hơn. Một lúc sau cơn ho mới kéo lên, nặng và sâu, như thứ gì mắc trong ngực lâu quá giờ mới chịu bung ra. Cổ lấy khăn che miệng, cúi xuống, một tay bấu chặt vô cây cột. Hồng Phấn bước tới, lần này không còn đứng nhìn nữa. Cô giữ lấy vai cổ. Vai nhỏ, lạnh và rung. Tới khi tiếng ho dịu xuống, Cô Ba Lệ hé khăn ra nhìn rất nhanh rồi gấp lại. Hồng Phấn đâu cần nhìn nữa. Cô biết trong đó là gì.

“Chị đừng ra nữa,” cô nói thấp mà gắt. “Để em làm hết cho.”

Cô Ba Lệ không nhìn cô. Cổ ngước ra phía sân khấu, nơi Hồng Phấn vừa bỏ trống có mấy giây, rồi nói nhỏ: “Sắp hết rồi.”

Nghe tới đó Hồng Phấn thấy vừa thương vừa bực. Bực tới muốn khóc. Người ta đau tới vậy rồi mà vẫn tự nhủ thêm chút nữa, chút nữa thôi. Cô muốn kéo cổ ngồi xuống, muốn nói thôi nghỉ đi, thua một đêm thì thua, nhưng mấy lời đó đi tới môi rồi lại nghẹn. Cô hiểu cái người đàn bà trước mặt mình. Hiểu tới mức càng hiểu càng bất lực.

Đêm diễn đi về đoạn cuối trong cái nhịp mong manh đó. Người bắt đầu thưa dần. Mấy đứa nhỏ bị kéo về. Mấy ông đàn ông ngoài rìa cũng tản bớt. Tiếng cười ít đi. Nhạc vẫn chạy, nhưng nghe chỉ như để lấp cái trống. Hồng Phấn giữ sân tới cuối lượt, trong bụng đã tính sẽ kết sớm. Cô quay vô sau cánh gà, miệng còn định nói thôi nghỉ đi, để em chốt luôn, nhưng chưa kịp mở lời thì thấy Cô Ba Lệ rời chỗ tựa, bước ra phía ánh đèn như mọi lần.

Cổ mới đi được một bước thì khựng lại.

Cây quạt trong tay rơi xuống trước, chạm nền gỗ kêu một tiếng rất khẽ.

Rồi đầu gối cổ chùng ra.

Cổ không đổ ập xuống. Chỉ từ từ sụm xuống ngay tại chỗ, như thể cái sức còn sót trong người vừa rút sạch, không cho cổ đứng thêm được nữa.

Cảnh đó làm Hồng Phấn lạnh sống lưng. Cô lao tới quỳ sụp xuống bên cạnh. “Chị Ba!” Giọng bật ra mà nghẹn cứng. Cô Ba Lệ không đáp ngay. Mắt cổ mở nhưng ánh nhìn đã lạc đi. Hơi thở ngắn, rối, lên được nửa chừng rồi gãy. Một tay cổ vẫn còn níu lấy tà áo. Chính chỗ đó mới đau. Người ta ngã xuống mà tay vẫn nhớ giữ nếp áo. Chiếc khăn trong túi áo trượt ra, rơi xuống cạnh đầu gối, bung hé một góc. Máu hiện rõ. Không còn cách nào làm lơ nữa.

Bảy Loan buông tay đang xếp quà. Con Thắm đứng sững. Linh chết trân ngay chỗ chân cột. Không ai la lớn. Không ai khóc bật ra liền. Những chuyện dữ nhứt nhiều khi không làm người ta hét. Nó làm người ta cứng đờ, vì chưa kịp hiểu đây đã là cái lúc không còn đường lùi nữa rồi. Phía ngoài, nhạc vẫn còn chạy mấy nhịp. Người dưới sân khấu chưa ai biết sau tấm phông này có chuyện. Cái ác của sân khấu dã chiến là vậy. Phía trước còn đèn, còn phía sau một con người vừa không đứng nổi nữa. Hai thứ đó nằm sát nhau, chỉ cách có một tấm bạt mỏng.

Ông bầu bước vô. Nhìn một cái là hiểu. Ổng quay ra trước, giơ tay cho thằng nhỏ phụ âm thanh hạ nhạc. Tiếng trống điện nhỏ dần rồi tắt. Đèn sân khấu chưa tắt ngay, vẫn còn hắt vô mép bạt một vệt vàng nhạt, làm gương mặt Cô Ba Lệ tái hơn thấy rõ. Hồng Phấn đỡ đầu cổ, lần đầu tiên mấy bữa nay không giấu nổi sự hoảng nữa. Cô không biết nên gọi nước, gọi xe hay gọi ai trước. Cả đoàn lâu nay sống bằng cách ráng, nên tới lúc không thể ráng nổi nữa, ai cũng chới với.

Linh quỳ xuống bên kia. Hai bàn tay nó đặt lơ lửng rồi rụt lại, không dám chạm vô người Cô Ba Lệ. Nó chưa từng thấy một người đang đứng mà sụm xuống kiểu đó. Không dữ dội. Không ầm lên. Chỉ là thân người từ từ không giữ nổi mình nữa. Chính cái chậm đó mới làm nó sợ. Nó nhìn chiếc khăn máu, nhìn bộ áo vàng, nhìn bàn tay Cô Ba Lệ vẫn còn nắm nếp vải, cổ họng nghẹn cứng. Câu nó nói đêm trước, “để em học đứng phụ chị”, bây giờ quay lại nghe non tới đau.

Ngoài kia, mấy người thấy nhạc dừng thì lục tục tản đi. Có người tưởng đoàn nghỉ sớm, chẳng ai hỏi gì. Đèn mấy gian khác vẫn sáng. Chảo dầu ở quầy đồ ăn vẫn sôi. Một đứa nhỏ đâu đó vẫn mè nheo đòi mua thêm trái bóng. Đời vẫn chạy. Mà chính cái việc đời vẫn chạy như không có gì mới làm cái cảnh sau tấm bạt này đau nghẹt thở.

Hồng Phấn cúi xuống gần hơn. “Chị Ba… chị Ba…”

Lần này Cô Ba Lệ nghe được. Cổ hé mắt, nhìn không rõ nhưng chắc vẫn nhận ra người trước mặt. Môi động đậy mấy cái. Hồng Phấn phải ghé sát hơn mới nghe ra:

“Đừng để áo nhăn.”

Nghe xong, tim Hồng Phấn như bị ai bóp mạnh. Tới nước này rồi mà điều cổ còn nhớ vẫn là bộ áo. Vẫn là cái dáng bước ra trước sân khấu. Không phải than đau. Không phải sợ chết. Chỉ sợ áo nhăn.

Ngoài trời, gió đêm thổi qua làm mấy tấm bạt rung bần bật. Trong gian, Bảy Loan luống cuống đi kiếm nước. Con Thắm chạy ra ngoài gọi xe. Ông bầu đứng ngay cửa bạt, nhìn ra rồi nhìn lại vô trong, đôi mắt tối hẳn. Hồng Phấn một tay giữ vai Cô Ba Lệ, một tay kéo lại tà áo cho khỏi xộc xệch. Cô làm rất nhẹ, như thể mạnh tay thêm chút nữa thôi người trước mặt sẽ đau hơn.

Linh vẫn quỳ đó, nhìn hết từng động tác nhỏ mà không biết nên nhớ điều gì trước. Nó chỉ thấy rất rõ một chuyện: từ tối nay trở đi, cái sợ không còn là sợ Cô Ba Lệ bệnh nữa, mà là sợ thiệt mình sẽ mất cổ. Ý nghĩ đó vừa chạm tới là bụng nó lạnh ngắt.

Tiếng nhạc ngoài kia tắt hẳn. Đèn sân khấu hạ dần xuống. Chỉ còn một vệt sáng yếu hắt vô mép bạt, quét qua bộ áo vàng, qua chiếc khăn máu, qua mấy gương mặt lặng đi vì không biết phải nói gì. Đêm đó, cái chỗ vốn để người ta cười, bỗng thành nơi không ai cười nổi nữa.