Ngôi làng này nằm ở ven Kinh Thành, cạnh Kẻ Chợ, chủ yếu là dân ở nơi khác đến buôn bán, một thời gian sau trở nên giàu có thì mua đất dựng nhà. Nhìn có vẻ sầm uất. Một ngôi nhà gỗ nhìn có vẻ tương đối chắc chắn được mấy người đàn ông nhanh chóng dựng lên. Nội thất bên trong cũng đang được sắm sửa chu đáo. 

Nghi Dân đứng trước cổng, vừa khoát tay ra hiệu, vừa lên tiếng giục giã mấy người thợ đang khiêng gỗ vào.

- Đúng rồi! Đúng rồi! Mang vào đây! 

Chị Hoàn địu con trên lưng, tay cũng nhanh nhẹn dọn dẹp, kê bài vị cùng bát hương của chồng lên bàn thờ. Tư Thành bước vào nhà, tay cầm tờ giấy, cây bút, đứng sau lưng chị gái. Đợi chị quay mặt lại mới khẽ mỉm cười.

- Để em viết đăng ký hộ tịch cho chị và cháu luôn. 

- Chị cảm ơn…

- Có tờ giấy này thì đất này chính là của chị. Không có bất cứ ai dám tranh cướp gì được nữa. 

Tư Thành ngồi xuống, đặt tờ giấy lên mặt bàn. Những con chữ lần lượt xuất hiện dưới ngòi bút. Chị Hoàn bế con trai nhỏ đứng cạnh. Bé Hiếu mở đôi mắt to tròn, miệng há hốc vẻ kinh ngạc. 

- Cậu Thành đang viết đăng ký hộ tịch cho mẹ con mình đấy. Con cảm ơn cậu chưa?

- A! A! 

Thằng bé nở nụ cười toe toét trên miệng. Miệng nói chưa sõi mà cứ suốt ngày ê a. 

- Sau này, Hiếu học giỏi, rồi tự tay viết giấy đăng ký hộ tịch nhé. Tờ hộ tịch này vẫn là cậu viết, cậu ký. Mẹ của con chỉ điểm chỉ thôi.

Chị Hoàn cười gượng:

- Chị chẳng học hành gì. Em giúp chị viết.

Tư Thành giật mình nhận ra bản thân nói nhiều thành lỡ miệng, vội vàng nhìn chị gái mà nói chữa:

- Em chỉ trêu cháu thôi, chứ không có ý gì. Có gì, cần viết, chị cứ bảo em… - Cười tươi - Em vẫn chưa có gì nhiều. Chỉ có lắm chữ nghĩa thôi. 

- Chị hiểu... Nói chứ, các cậu, các dì tốt với chị, với cháu quá. Ơn này, biết đến bao giờ, chị mới trả được hết.

- Chị này! Chị em với nhau mà chị cứ nói ơn huệ…

Tư Thành quay lại, cặm cụi viết. Viết xong lại đọc rõ ràng từng chữ cho chị gái và cháu nghe. Chị gái tay vẫn ôm thằng bé con, tai cố lắng nghe rõ từng chữ. Từ tên, tuổi, quê chồng, quê gốc, nơi ở,... đến các thông tin liên quan đến con trai.

- Cháu tên gì? Mấy tháng rồi chị?

Người mẹ không mất quá nhiều thời gian suy nghĩ hay nhớ lại mà đọc vanh vách, cứ như những thông tin ấy được in sâu ngay trong ký ức:

- Cháu tên là Trịnh Duy Hiếu, sinh ngày mùng Tám tháng Mười một năm Tân Mùi, nhằm đầu canh tư. 

Nghi Dân từ bên ngoài đi vào, đứng ở gần đấy tỏ ra kinh ngạc thốt lên:

- Tên của cháu hay quá!

Chị gái hơi cúi mặt xuống. Mắt chị không rời khỏi con:

- Tên này được cha của cháu đặt ngày ông ấy còn sống… 

Màn đêm buông xuống một bầu trời đầy sao. Từng cơn gió êm ả thổi hơi nước từ sông Cái vào gian nhà nhỏ. Hai em trai đều đã quay về từ ngay sau bữa cơm tân gia. 

Màn đã buông xuống. Hai mẹ con cùng nằm trên chiếc giường mới, tấm chiếu mới, hai chiếc gối, chiếc to của mẹ, chiếc nhỏ của con. Và một tấm chăn mỏng đắp ngang bụng. Trong vòng tay mẹ, thằng bé vẫn giữ một thói quen tham lam khi miệng ngậm một bầu sữa mẹ, một tay níu áo mẹ, tay còn lại nhất định phải ôm bầu sữa còn lại như sợ có ai giành mất. Người mẹ vừa ru con vừa nhẹ nhàng vỗ về:

“À ơi à à ơi…

Cái cò… cò… là cái cò kỳ,

Ăn cơm nhà dì, uống nước… à… uống nước nhà cô…”

Người mẹ đã mệt đến trĩu hết cả mắt xuống nhưng thằng con đã ngủ cả buổi chiều thì mắt vẫn cứ thao láo:

- Mẹ… mẹ…

Người mẹ ấy cố mở mắt ra. Nhìn thằng con, tay vẫn cầm chiếc xắc gỗ, miệng vẫn bi bô không ngớt. Chị đưa tay, giằng lấy món đồ chơi:

- Hiếu ngoan, con ngủ đi. Rồi ngày mai tha hồ mà chơi… 

Thằng bé bị mẹ giằng lấy đồ chơi như thế, nó tỏ ra vô cùng bất bình, cất giọng khóc lớn. Chị Hoàn lại phải đưa lại đồ chơi cho con, bàn tay vẫn chẳng ngớt vỗ về:

“Cái cò… cò đi đón à trời mưa…

Tối tăm mù mịt, ai đưa… ai đưa cò về?

Cò về, về thăm chốn… à chốn… cùng quê…

Thăm cha, thăm mẹ, thăm bà, thăm … ơi à… thăm… ông.”

Ngay sáng hôm sau, chị ấy đã phải thức sớm để tiếp tục thu xếp công việc. Hôm nay, các em đều bận nên không có ai đến. Nhưng mà Nghi Dân chu đáo thật! Vẫn sai mấy người hầu trong phủ đến giúp chị rào nốt cái vườn và bố trí xưởng dệt. Chị địu con trai trên lưng, cũng bắt tay lăn xả vào sắp xếp. Từ sáng sớm đến giữa giờ chiều. Lúc đấy, nhà cửa mới gọi là tương đối tươm tất. Vườn cũng được rào xong khu vực thả gà và khu trồng rau, ươm thêm cho chị vài cây ăn quả theo ý chị. Xưởng dệt cạnh nhà cũng được chuẩn bị đầy đủ khung cửi, máy dệt,... 

Mới ngày nào còn đỏ hỏn, ẵm ngửa trên tay, mà giờ đây, con trai đã đến tuổi tập ăn cơm nhão. Thằng bé ngồi chơi trên tấm chiếu nhỏ được trải trước bếp. Người mẹ thì lúi húi bên bếp. Khoảng sân rộng. Mặt trời dần xuống. Chỉ còn vài vệt hồng ửng ở chân trời phía Tây.

- Mẹ! T… ty… - Một giọng nói bập bẹ cất lên.

- Không được! - Giọng người mẹ nghiêm khắc - Con phải ăn cơm đã. Cơm mẹ nấu ngon lắm.

Một thìa cơm được xúc lên, đưa lại gần khuôn miệng nhỏ. Thằng bé nhìn với đôi mắt trong veo. Chẳng ngẫm nghĩ mất nhiều thời gian, nó liền ăn thử miếng đầu tiên. 

- Có ngon không? 

Vừa nuốt xuống, ánh mắt thằng bé từ đôi phần nghi ngờ chuyển ngay thành ánh mắt thỏa mãn, giống như vừa khám phá ra một điều kỳ diệu. Thì ra, còn có món ăn khác ngon gần bằng bầu sữa ngọt thanh, thơm dịu của mẹ, ngon hơn hẳn món bột gạo ngày trước

Thìa cơm tiếp theo được múc lên, thằng bé ngay lập tức há miệng thật to, đôi mắt tròn xoe long lanh nhìn mẹ. Mỗi lần mẹ đút cơm, nó lại chóp chép miệng, hai má phúng phính rung rinh. Cơm dính đầy quanh miệng, gương mặt có chút lem nhưng miệng nó vẫn ăn ngon lành. 

Chỉ một lát sau, bụng của thằng bé cũng đã căng tròn. Cổ họng khẽ ợ lên vài hơi. Người mẹ lại giúp con vuốt lưng, nhẹ nhàng vỗ về.

Con trai vẫn còn thật là ngây thơ. Ăn no, tắm mát rồi lại lăn ra ngủ. Chị ấy thích nhất là ngồi ngắm con trai ngủ. Thằng bé càng lớn càng giống cha của nó. Không chỉ giống ở gương mặt, dáng người; mà còn giống cả cách ăn cách ngủ. Cứ như một bản in vậy! Mẹ mong con sẽ trở thành một người thành đạt, giỏi giang giống cha của con. Nhưng không muốn con quá liêm chính và thẳng tính giống ông ấy. Cũng không mong con trở thành một Võ quan cục tính, vất vả nắng mưa giống ông ấy. Càng không mong con thất học, mù chữ giống mẹ. Mẹ muốn con có một công việc ngồi bàn giấy, làm giờ hành chính; sau đó lấy một người vợ và có vài đứa con đủ nếp đủ tẻ. Nhưng mà, trước mắt bây giờ thì con cần phải ngủ ngoan ăn giỏi đã… 

 Trong suốt thời gian bị giam lỏng trong Hoàng Cung, không biết đã bao nhiêu lần, mẹ xin ra ngoài và có ý định bỏ trốn. Người mẹ nhìn con trai ngủ ngoan trong nôi. Bản thân vẫn hứng chút ánh trăng sao ngoài khung cửa và cần mẫn làm việc bên máy quay sợi. Xin trực tiếp thì lần nào cũng bị từ chối. Mà bỏ trốn thì thật không dám. Lúc con còn trong bụng, mẹ chỉ sợ con không kịp chào đời. Sinh ra rồi, lại sợ người ta sẽ mang con đi…

Lần đầu tiên mẹ định bỏ trốn có lẽ là ngay khi bị họ giữ lại. Lần thứ hai là ngày cha con bị hành hình. Rồi cái lần mẹ mộng thấy cảnh họ giết mẹ con mình. Lần bà ấy lột mặt nạ, nói thẳng với mẹ rằng mẹ nên đưa con có người khác nuôi… Lúc đấy, mẹ sợ lắm, con ạ! Đó là lần đầu tiên, bà ấy hỏi ý kiến của mẹ.

Không! Cha của con đã mất. Mẹ đã hứa với cha của con rồi! Mẹ sẽ nuôi con. Mẹ sẽ phải lo cho con thật tốt. Trên đời này, mẹ còn còn mỗi mình con thôi! Mẹ sẽ không để con phải trải qua những khổ đau mà mẹ đã từng! Mẹ yêu con hơn chính cái mạng quèn này của mẹ nữa! 

Mẹ không yêu cha của con. Mẹ nhỏ hơn cha của con đến hai chục tuổi thì làm sao có thể yêu được! Nhưng… biết làm sao đây? Cha của con nuôi mẹ gần chục năm trời. Lại đưa con đến cho mẹ. Không có con, chắc là mẹ không sống nổi đến giờ đâu. Mẹ không yêu ông ấy, mà chỉ tôn trọng! Tôn trọng như một người cha! Nếu ông ấy không đón mẹ về nuôi thì chắc là mẹ đã chết ngạt trong Hoàng Cung rồi. 

Mẹ sẽ cố làm việc thật chăm chỉ. Mẹ sẽ quay sợi, dệt vải để mang ra chợ bán. Có tiền, mẹ sẽ lo cho con. Trước khi cha của con mất, ông ấy có cho mẹ một khoản. Mẹ sẽ dùng khoản tiền đấy để lo cho con, cho đến khi mùa dệt này kết thúc và bán được hàng. Mẹ có nghề dệt, có sức khỏe, có chân tay. Làm sao không thể lo được cho con có cuộc sống đầy đủ kia chứ!

Càng về khuya, không gian càng im ắng hơn. Chỉ còn tiếng máy quay sợi lách cách trong gian phòng. Cùng với đôi tay vẫn thoăn thoắt làm việc của người làm mẹ. Phải tranh thủ làm lúc con ngủ. Lúc con thức sẽ rất bận rộn trong việc chăm con. Dù có được học dệt may, nhưng giữa học và làm thật sự có sự khác biệt. Chị ấy phải cố làm để nắm trong tay toàn bộ quy trình dệt thì mới dám thuê người làm.

Đêm nay ít mây. Trời cao xanh. Vầng trăng sáng vàng rực tròn vành vạnh. Tròn như tuổi xuân của người mẹ trẻ đang ngồi đây chiêm nghiệm về quá khứ và lên kế hoạch kỹ lưỡng cho tương lai.